50.000 jaar geleden waren leden van een stam volledig afhankelijk van elkaar om te overleven. Buiten dreigden allerlei gevaren. Weersomstandigheden, wilde dieren en vijandige groepen deden er alles aan om hun leven zo veel mogelijk te verkorten.
Iedereen binnen de stam was daarom op zoek naar een veilige omgeving. Door veiligheid te creëren gingen mensen samenwerken en elkaar vertrouwen.
Ik ben veilig als jij wakker blijft terwijl ik slaap, en jij bent veilig als ik wakker ben terwijl jij slaapt. Veiligheid creëert vertrouwen en vertrouwen creëert veiligheid.
Binnen een bedrijf is dat niet anders. Als medewerkers hun leiders vertrouwen, ontstaat een veilige omgeving waarin mensen samenwerken en elkaar ondersteunen.
Simon Sinek beschrijft een situatie waarin een medewerkster van een luchtvaartmaatschappij een passagier afblaft omdat deze eerder wil inchecken dan toegestaan. Wanneer Sinek haar daarop aanspreekt, reageert ze letterlijk: “Als ik er niet voor zorg dat jullie je aan de regels houden, krijg ik de grootste problemen met mijn baas en kan ik worden ontslagen.”
Ze handhaaft de regels dus niet omdat dat echt nodig is, maar omdat ze bang is haar baan te verliezen. Terwijl je als leider juist zou willen dat medewerkers regels toepassen vanuit de bedoeling erachter en tegelijkertijd klantvriendelijk blijven handelen.
In de dagelijkse praktijk zijn er talloze voorbeelden waarbij leiders geen veilige omgeving creëren, waardoor medewerkers hun leiders, collega’s én klanten minder gaan vertrouwen.
Neem bijvoorbeeld de grootbanken. Ondanks grote schandalen behouden bestuurders vaak hun bonussen of vertrekken zij met enorme afkoopsommen, terwijl medewerkers op de werkvloer worden ontslagen en klanten in uitzichtloze situaties terechtkomen.
Of denk aan de toeslagenaffaire. Politieke leiders en managers binnen de Belastingdienst beschermden elkaar, terwijl medewerkers op de werkvloer strikt de regels bleven volgen, ondanks dat zichtbaar was dat duizenden burgers in grote problemen kwamen.
Niemand durfde iets te zeggen uit angst voor de gevolgen.
Zelfs toen kranten en nieuwsprogramma’s dagelijks aandacht besteedden aan de omvang van het schandaal, nam vrijwel niemand verantwoordelijkheid. Er was simpelweg geen veilige omgeving.
Het is goed mogelijk dat ambtenaren die wisten dat het fout ging, toch besloten te zwijgen omdat dat veiliger voelde dan zich uitspreken en zelf aan de schandpaal genageld worden. Dat is het gevolg van een onveilige cultuur.
Gelukkig zijn er ook voorbeelden waarin het anders gaat. Sinek noemt een Amerikaans productiebedrijf waar tijdens de crisis van 2008 in één klap 30% van de opdrachten wegviel. Het bedrijf moest 10 miljoen besparen. In plaats van mensen te ontslaan, vroeg de directie medewerkers om vier weken onbetaald verlof op te nemen. Dat verlof hoefde niet aaneengesloten opgenomen te worden en medewerkers mochten zelf bepalen wanneer zij het verlof inzetten. Het bedrijf overleefde de crisis met glans. Niet alleen de maatregel maakte het verschil, maar vooral de manier waarop de CEO het communiceerde.
“Het is beter dat iedereen een klein beetje lijdt, dan dat enkelen enorm lijden.”
Wat gebeurde er vervolgens? Mensen gingen samenwerken. Collega’s maakten onderling afspraken en medewerkers die het financieel beter konden dragen namen zelfs vijf weken verlof, zodat anderen met drie weken uitkwamen.
Een ander voorbeeld is een bedrijf waar medewerkers bij indiensttreding een contract voor het leven krijgen. Mensen worden daar nooit ontslagen vanwege tegenvallende prestaties. Wanneer iemand onvoldoende functioneert, volgt coaching of training. Uit beide voorbeelden blijkt dat inspirerende leiders hun mensen niet laten vallen. Ze creëren veiligheid, waardoor vertrouwen en samenwerking ontstaan.
We leven momenteel in een bijzondere tijd waarin medewerkers voortdurend worden geconfronteerd met verandering. Ze werken vanuit huis en missen het dagelijkse contact met collega’s en leidinggevenden. Hun vertrouwde werkomgeving en vaste routines zijn verdwenen. Tegelijkertijd werken ze vanuit een omgeving waar kinderen aandacht vragen en waar werk en privé voortdurend door elkaar lopen. Ze horen dagelijks berichten over bedrijven die het moeilijk hebben en proberen ondertussen zelf in te schatten wat dat voor hun eigen toekomst betekent.
Waar is het gesprek bij de koffieautomaat? Waar is het schouderklopje op het moment dat iemand het nodig heeft? Juist nu hebben mensen behoefte aan bevestiging dat ze in een veilige omgeving werken. Een omgeving waarin steun aanwezig is wanneer dat nodig is.
Voor managers betekent dit dat zij juist nu hun leiderschap moeten laten zien. Door zichtbaar te zijn, vertrouwen uit te stralen en duidelijk te maken dat mensen op hen kunnen rekenen. De vraag is alleen: hoe doe je dat?
Volgens mij begint dat bij de mindset van de manager zelf. Ben je oprecht bereid om een veilige omgeving te creëren? En ben je bereid daar ook echt naar te handelen?
Sinek noemt het voorbeeld van een commandant van een special forces-eenheid in oorlogssituaties. Wanneer er gegeten kan worden, laat de commandant eerst zijn manschappen eten. Regelmatig blijft er daarna niets meer voor hem over. Wanneer de groep later opnieuw het slagveld op moet, staan zijn mannen hun eigen eten aan hem af.
Vraag je waarom, dan geven ze allemaal hetzelfde antwoord: “Omdat hij dat ook voor mij zou doen.”
Deze mannen zijn bereid een kogel voor elkaar op te vangen, omdat ze weten dat de ander hetzelfde zou doen.
Managers: als je een inspirerende leider wilt zijn, laat je mensen dan juist nu voelen dat je er voor hen bent. Bied veiligheid. Je krijgt het terug in vertrouwen, samenwerking en betrokkenheid.
Misschien helpen onderstaande tips daarbij:
- Heb vertrouwen in je mensen en straal dat ook uit;
- Stimuleer creativiteit en geef ruimte voor kritiek;
- Organiseer samenwerking op afstand en faciliteer waar nodig;
- Plan eens een CALL & COFFEE om sociaal contact te behouden;
- Neem het voortouw en geef zelf het voorbeeld;
- Wees flexibel;
- Zorg voor ritme en duidelijkheid over bereikbaarheid;
- Houd rekening met kinderen en thuissituaties;
- Wees alert op mental health;
- Blijf verbonden en vraag ook naar zaken buiten het werk;
- Organiseer informele activiteiten zoals online spellen, een digitale bootcamp of een virtuele vrijdagmiddagborrel.
Er komt een moment waarop we deze periode achter ons laten en teruggaan naar een nieuw normaal, wat dat ook mag betekenen. Ik ben ervan overtuigd dat juist nu zichtbaar wordt waarom iemand manager is. Leiderschap is geen functie. Leiderschap is gedrag. Dit is het moment om dat te laten zien. Je mensen hebben je harder nodig dan ooit.
“A winner is a dreamer who never gives up,” zei Nelson Mandela ooit. Een wijsheid die juist nu waardevol is voor iedere leider die het verschil wil maken.
Auteur: Pieter Willemse – trainer/coach Kenneth Smit
Bron: Why Good Leaders Make You Feel Safe – Simon Sinek
https://www.youtube.com/watch?v=lmyZMtPVodo&t=16s